مقدمه

در دنیای امروز، فناوری و نوآوری موتور محرک اقتصاد کشورها هستند. در ایران، شرکت‌های دانش‌بنیان نقش کلیدی در تبدیل علم به ثروت و خودکفایی صنعتی دارند. اما برای دریافت تأییدیه رسمی دانش‌بنیان، باید از آزمون‌های سخت‌گیرانه آیین‌نامه عبور کرد. یکی از مهم‌ترین معیارهای این ارزیابی، شرط سطح فناوری است.
شرطی که تعیین می‌کند آیا محصول یا خدمت شما واقعاً حاصل تحقیق و توسعه (R&D) داخلی است یا صرفاً یک محصول مونتاژی و تکراری. این اولین شرط ماده 1 آئین نامه ارزیابی شرکت های دانش بنیان است.

شرط سطح فناوری یعنی چه؟

در آیین‌نامه ارزیابی شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان، شرط سطح فناوری به معنای «پیچیده بودن فرآیند دستیابی به دانش فنی از طریق تحقیق و توسعه» تعریف شده است.
یعنی فناوری مورد استفاده یا محصول تولیدی باید به اندازه‌ای پیچیده، تخصصی و پیشرفته باشد که نتوان در مدت‌زمان کوتاه و بدون صرف هزینه و دانش فنی زیاد به آن دست یافت.
در واقع، این شرط تضمین می‌کند که شرکت شما صاحب فناوری است، نه صرفاً مصرف‌کننده آن.

اهمیت شرط سطح فناوری در ارزیابی دانش‌بنیان

سطح فناوری بالا نشان‌دهنده‌ی بلوغ فناورانه شرکت است. این شاخص به ارزیابان معاونت علمی کمک می‌کند تا میان شرکت‌هایی که واقعاً صاحب فناوری‌اند و شرکت‌هایی که صرفاً فناوری را از بیرون خریداری کرده‌اند، تفاوت قائل شوند.
اگر محصول شما در فهرست کالا و خدمات دانش‌بنیان قرار دارد و مراحل طراحی، تحقیق و توسعه در داخل شرکت انجام شده، احتمال تأیید شما در فرآیند ارزیابی بسیار بالا خواهد بود.

سه رکن اصلی در شرط سطح فناوری

1. تحقیق و توسعه (R&D) واقعی

در شرکت‌های دانش‌بنیان واقعی، تیم تحقیق و توسعه نقشی حیاتی دارد. این تیم باید بتواند مسیر دستیابی به فناوری را از طریق طراحی، مدل‌سازی، تست و اصلاح مستند کند. هرچه فرآیند R&D پیچیده‌تر و علمی‌تر باشد، سطح فناوری محصول بالاتر ارزیابی می‌شود.

2. تیم فنی متخصص

داشتن تیمی با دانش فنی عمیق در زمینه‌های طراحی، کنترل فرآیند، نرم‌افزار، مکانیک، برق یا شیمی از عوامل کلیدی افزایش سطح فناوری است. شرکت‌هایی که تیم چندرشته‌ای دارند، معمولاً در ارزیابی‌ها امتیاز بیشتری می‌گیرند.

3. پیچیده بودن فرآیند دستیابی

شرط سطح فناوری زمانی محقق می‌شود که دستیابی به آن فناوری نیازمند زمان، دانش و آزمایش‌های مکرر باشد. اگر بتوان فناوری را به‌سادگی کپی کرد، آن فناوری دانش‌بنیان محسوب نمی‌شود.
بنابراین، محصول یا خدمت شما باید ویژگی غیرقابل تقلید بودن در کوتاه‌مدت را داشته باشد.

شاخص‌های سنجش سطح فناوری در شرکت‌های ایرانی

• وجود ثبت اختراع گرنت‌شده داخلی یا خارجی

• استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی طراحی و شبیه‌سازی

• داشتن دستورالعمل‌های فنی (SOPs) و مستندات R&D

• همکاری رسمی با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی

• تأیید عملکرد از کارفرمای تخصصی صنعتی

• تولید پایلوت یا نمونه اولیه قابل تست

این موارد در فرم‌های ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان توسط کارشناسان بررسی می‌شوند و مستندات مربوطه باید در سامانه ارزیابی بارگذاری گردد.

چالش‌های دستیابی به سطح فناوری بالا

رسیدن به فناوری پیچیده مسیر آسانی نیست. شرکت‌ها معمولاً با چالش‌های زیر روبه‌رو هستند:

• کمبود منابع مالی برای تحقیق و توسعه

• دشواری در جذب نیروی فنی متخصص

• فقدان زیرساخت‌های آزمایشگاهی پیشرفته

• طولانی بودن مسیر اخذ تأییدیه‌ها و نتایج فنی
  اما شرکت‌هایی که استراتژی بلندمدت دارند و روی تیم R&D خود سرمایه‌گذاری می‌کنند، به مرور در جایگاه فناوری بالاتر قرار می‌گیرند و در ارزیابی‌ها موفق‌ترند.

چگونه سطح فناوری شرکت را ارتقا دهیم؟

برای ارتقای سطح فناوری در مسیر دانش‌بنیان شدن، پیشنهاد می‌شود:

• حداقل ۵ تا ۱۰ درصد از فروش سالانه به R&D اختصاص یابد.

• همکاری با دانشگاه‌ها و شرکت‌های تحقیقاتی در دستور کار قرار گیرد.

• فرایند مستندسازی طراحی و آزمایش‌ها با دقت انجام شود.

• از ابزارهای نرم‌افزاری شبیه‌سازی و طراحی مهندسی استفاده شود.

• نمونه اولیه ساخته و تست عملکرد واقعی ثبت گردد.

با اجرای این گام‌ها، محصول شما از نظر فناوری از سطح معمول بازار بالاتر می‌رود و مسیر دانش‌بنیان شدن هموارتر خواهد شد.

نتیجه‌گیری

شرط سطح فناوری جوهره‌ی ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان است. بدون تحقق این شرط، هیچ محصولی—even اگر نوآورانه باشد—نمی‌تواند تأییدیه دانش‌بنیان دریافت کند.
اگر شرکت شما تیم تحقیق و توسعه قوی دارد، فرآیند دستیابی به دانش فنی را خود طراحی کرده و محصولتان حاصل ماه‌ها یا سال‌ها R&D است، شما به‌درستی در مسیر دانش‌بنیان شدن گام برداشته‌اید.